Praca księgowego a analiza kosztów w układzie kalkulacyjnym
W wypadku dużego asortymentu produkowanych wyrobów przeprowadzenia takich badań napotyka poważne trudności, gdyż wymaga od księgowego bardzo dużego nakładu pracy.
Dlatego badanie z reguły jest ograniczane tylko do tych wyrobów, których udział w całej produkcji jest największy, lub do tych, dla których występują największe różnice (odchylenia) , i do tych materiałów, których zużycie decyduje o wysokości kosztu zużycia materiałów bezpośrednich. W wypadku jednak, jeżeli koszty jednostkowe w pozycji zużycia materiałów bezpośrednich wykazują duże odchylenia od planu, należy badaniem analitycznym objąć również takie wyroby, nawet jeśli ich udział w całej produkcji jednostki jest nieznaczny. Materiału liczbowego do przeprowadzenia szczegółowej analizy kosztów zużycia materiałów bezpośrednich dostarczają kalkulacje planowe i wynikowe (sprawozdawcze). Kalkulacje te zawierają dane ilościowe o zużyciu poszczególnych materiałów na jednostkę produkcji. Badanie kosztów materiałów bezpośrednich w przekroju produkowanych wyrobów przeprowadza się z reguły za pomocą specjalnej metody wykorzystywanej w analizie, a mianowicie metody kolejnych podstawień. Metoda kolejnych podstawień stanowi najczęściej stosowaną w analizie metodę badać przyczynowych. Polega ona na kolejnym podstawianiu określonego czynnika z etapu wykonania na miejsce odpowiedniej wielkości z etapu planu i obliczeniu między nimi różnicy.