Analiza kosztów jako jedno z najważniejszych zadań księgowej
Księgowa powinna wnikliwie zbadać wykonanie preliminarza kosztów zarządu (ogólnozakładowych) oraz ustalić, w jakich pozycjach analitycznych zostały przekroczone preliminowane kwoty, a także zbadać, czy i w jakim stopniu przekroczenia te są uzasadnione. W ramach ogólnej oceny wykonania planu kosztów produkcji gotowej (towarowej) w układzie kalkulacyjnym zostały obliczone dodatnie i ujemne odchylenia wykonania od planu. Odchylenia te wskazują, w jakich pozycjach układu kalkulacyjnego jednostka gospodarująca przekroczyła zaplanowany poziom kosztów, a w jakich osiągnęła ponadplanową obniżkę kosztów.
Szczegółowa analiza kosztów powinna wyjaśnić przyczyny powstania tych odchyleń. Dlatego analizę wykonania planu trzeba przeprowadzić oddzielenie dla każdej pozycji układu kalkulacyjnego. Na wysokość kosztu zużycia materiałów bezpośrednich wpływają trzy następujące czynniki: wielkość produkcji, wielkość zużycia na jednostkę produkcji, wysokość jednostkowych cen materiałów. Większość jednostek gospodarujących o działalności wytwórczej wytwarza przeważnie różne asortymenty wyrobów, do produkcji których zużywa różne materiały. Dlatego koszty zużycia materiałów bezpośrednich nie mogą być badane łącznie dla całej produkcji, lecz w przekroju każdego wyrobu i oddzielnie dla każdego asortymentu zużywanych do jego wytworzenia materiałów.